Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego w dniu 29 stycznia 2021 r. wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie przez skład całej Izby Cywilnej SN zagadnień prawnych pojawiających się na kanwie postępowań w sprawach tzw. kredytów frankowych.

Wystąpienie obejmuje sześć pytań w kluczowych kwestiach, które pozostają sporne i nie są jednolicie rozstrzygane przez sądy. Zagadnienia, o których wyjaśnienie wniósł Pierwszy Prezes SN dotyczą:

• Kwestii, czy w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu w CHF (indeksowanego lub denominowanego) określające sposób ustalania kursu franka szwajcarskiego jest niedozwolone i jako takie nie wiąże konsumenta, możliwe jest zastąpienie go innym postanowieniem dotyczącym sposobu określania kursu wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów (np. kursem średnim NBP), a jeżeli nie ma takiej możliwości, to czy umowa może wiązać strony w pozostałym zakresie czy też nie.

Celem jest rozstrzygnięcie, czy umowa kredytowa może wiązać dalej poprzez zastąpienie niedozwolonych postanowień umownych innymi, w zakresie sposobu ustalania kursu CHF, a jeżeli takie zastąpienie jest niemożliwe, to czy umowa może dalej istnieć i być wykonywana, czy też w takim przypadku powinna zostać uznana przez sąd za nieważną w całości.

• Kwestii, czy w przypadku nieważności lub bezskuteczności umowy kredytowej, w zakresie wypłaconych przez bank środków pieniężnych, a ze strony kredytobiorcy w zakresie spłaconych rat kredytu, powstają odrębne roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia przysługujące osobno bankowi oraz kredytobiorcy, czy też powstaje jedynie jedno roszczenie, równe różnicy spełnionych świadczeń, przysługujące stronie, której łączne świadczenie miało wyższą wysokość (kredytobiorcy jeżeli spłacił bankowi większą kwotę niż uzyskał tytułem kredytu albo bankowi, w sytuacji gdy spłaty dokonane przez kredytobiorcę były niższe niż kwota udzielonego kredytu).

Uznanie, że umowa kredytu indeksowanego lub denominowanego jest nieważna lub bezskuteczna powoduje konieczność wzajemnego rozliczenia się stron. W tym zakresie w orzecznictwie i doktrynie zarysowały się dwie teorie – teoria salda, zgodnie z którą powstaje jedno roszczenie o zapłatę różnicy wzbogacenia, które przysługuje albo bankowi albo kredytobiorcy, w zależności od tego kto świadczył więcej na rzecz drugiej strony oraz teoria dwóch kondykcji, w świetle której powstają dwa niezależne roszczenia banku i konsumenta, które mogą być wzajemnie dochodzone (szerzej o teorii salda i dwóch kondykcji pisaliśmy tutaj). SN rozstrzygnie zatem, która teoria rozliczeń stron powinna mieć zastosowanie.

• Kwestii, kiedy rozpoczyna się bieg przedawnienia roszczeń banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu umowy kredytu, w przypadku ustalenia przez Sąd jej nieważności lub bezskuteczności– czy od chwili ich wypłaty (co czyniłoby w większości wypadków roszczenia zwrotne banków przedawnionymi) czy tez później (np. od chwili wydania prawomocnego wyroku uznającego umowę kredytową za nieważną).

• Kwestii, czy w przypadku ustalenia przez Sąd nieważności lub bezskuteczności umowy kredytowej, w sytuacji roszczenia o zwrot spełnionych na tle takiej umowy świadczeń, strona może żądać wynagrodzenia za korzystanie z jej środków pieniężnych. W praktyce zagadnienie ma kluczowe znaczenie dla podnoszonych przez bank roszczeń o zapłatę odsetek z tytułu korzystania przez kredytobiorców z udzielonej kwoty kredytu, którymi banki grożą frankowiczom w celu ostudzenia ich zapału do walki.

Wydane przez SN rozstrzygnięcie powyższych zagadnień będzie miało moc zasady prawnej, co oznacza, iż będzie formalnie wiązało składy orzekające SN. Co do składów orzekających sądów powszechnych (tj. rejonowych, okręgowych i apelacyjnych), wydane rozstrzygniecie co prawda formalnie ich nie wiąże, jednak w praktyce spowoduje, iż zasadniczo orzeczenia będą zbieżne z wykładnią ustaloną przez SN.

Niewątpliwie, zwrócenie się o rozstrzygnięcie przez pełen skład Izby Cywilnej SN jest pożądanym posunięciem, które powinno doprowadzić do ostatecznego ujednolicenia praktyki orzeczniczej sądów w kluczowych problemach prawnych pojawiających się w sporach sądowych na tle kredytów indeksowanych i denominowanych we frankach szwajcarskich.

Z zaciekawieniem zatem czekamy na rozstrzygniecie SN i na pewno niezwłocznie Państwa o nim poinformujemy.

Jeżeli mają Państwo kredyt w CHF i jednocześnie są Państwo zdecydowani, aby ruszyć do walki przeciwko bankowi, z przyjemnością pomożemy Państwu zawalczyć o swoje przed sądem. Jeżeli natomiast nadal wahają się Państwo czy warto, zachęcamy do nadesłania nam swojej umowy kredytowej – dokonamy jej bezpłatnej analizy pod kątem istnienia niedozwolonych postanowień umownych i realnie ocenimy szanse w sporze sądowym, co ułatwi podjęcie decyzji o ewentualnym wytoczeniu powództwa.