Wierzyciele mają często wątpliwości przed zleceniem windykacji należności profesjonalnym pełnomocnikom – adwokatom lub radcom prawnym, ponieważ nie chcą ponosić kosztów odzyskania należności, w tym również odstępować swoim pełnomocnikom części swojej wierzytelności w postaci procentowej prowizji od odzyskanego długu. Jednak wbrew obawom wierzycieli dłużnicy są zobowiązani do pokrycia wszystkich poniesionych kosztów odzyskania należności w rozsądnej wysokości. Nie ma przy tym żadnych podstaw do negowania, że obowiązkiem zwrotu objęte są także koszty poniesionego przez wierzyciela wynagrodzenia prowizyjnego zapłaconego profesjonalnemu adwokatowi lub radcy prawnemu – tak uznał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 grudnia 2019 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 48/19.

Obowiązek zwrotu wierzycielowi kosztów prowizji prawnika wynika z art. 10 ust. 2 Ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, zgodnie z którym wierzycielowi przysługuje również zwrot, w uzasadnionej wysokości, poniesionych kosztów odzyskiwania należności. Przepis ten ma zastosowanie do transakcji handlowych, przez które należy rozumieć umowy, których przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli ich strony, zawierają je w związku z wykonywaną działalnością.

W związku ze stosowaniem omawianego przepisu zostało skierowane pytanie prawne do Sądu Najwyższego. Sąd Okręgowy rozpoznający sprawę powziął wątpliwości, czy w skład kosztów odzyskiwania należności wchodzi procentowa prowizja windykacyjna ustalona od wartości wyegzekwowanego roszczenia i czy Sąd jest uprawniony do miarkowania tych kosztów.

W odpowiedzi na tak zadane pytanie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 grudnia 2019 r. podjętej w sprawie o sygn. akt III CZP 48/19 nie miał wątpliwości i potwierdził tym samym, iż zwrotowi podlegają wszystkie koszty odzyskiwania należności poniesione przez wierzyciela w uzasadnionej wysokości. W związku z tym nie ma podstaw do negowania, że obowiązkiem zwrotu objęte będą tzw. koszty „zewnętrzne” wierzyciela (wynagrodzenie prowizyjne wypłacone w związku ze skorzystaniem z usług prawnika lub firmy windykacyjnej w celu odzyskania należności). Sąd Najwyższy wskazał dodatkowo, że taki wniosek wynika również z odwołania się do regulacji Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, w której w motywie 19 i 20 oraz w art. 6 ust. 3 wprost wskazuje się, że w ramach rozsądnej rekompensaty przysługuje zwrot poniesionych przez wierzyciela kosztów związanych z wypłaceniem wynagrodzenia (prowizji) na rzecz prawnika lub firmy windykacyjnej celem odzyskania należności z transakcji handlowej. Sąd Najwyższy słusznie wskazał, że puntem wyjścia dla oceny „rozsądności” wysokości prowizji powinno być przyrównanie jej wysokości do rynkowych stawek przyjmowanych przy świadczeniu usługi windykacji dla konkretnego typu wierzytelności. Natomiast, odnosząc się do pytania w zakresie możliwości miarkowania kosztów odzyskania należności (a więc zmniejszenia ich wysokości), Sąd Najwyższy wskazał jedynie na możliwość powołania się przez pozwanego na okoliczności ujęte w art. 5 kodeksu cywilnego, a więc nadużycie przez powoda przysługującego mu prawa podmiotowego.

W związku z powyższym, uznać należy, iż jedynie w przypadku, gdy prowizja prawnika przekracza stawki rynkowe dla dochodzenia danego typu wierzytelności, istnieją realne podstawy do oddalenia roszczenia wierzyciela o zwrot poniesionych kosztów prowizji. W innych przypadkach dłużnik każdorazowo będzie zobowiązany do pokrycia poniesionych przez wierzyciela kosztów wynagrodzenia prowizyjnego swojego pełnomocnika. Nie sposób bowiem uznać, aby rzeczywistą podstawą do oddalenia roszczenia o zwrot kosztów odzyskiwania należności mógł być art. 5 k.c., ponieważ mógłby on mieć zastosowanie jedynie do przypadków, kiedy wierzyciel postępowałby w sposób sprzeczny ze społeczno–gospodarczym przeznaczeniem swojego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Trudno jednak sobie wyobrazić, aby Sądy uznawały, że wierzyciel dopuszcza się nadużycia prawa dążąc do odzyskania poniesionych przez siebie kosztów odzyskania wierzytelności, których poniesienie były konieczne z uwagi na nielojalne zachowanie kontrahenta opóźniającego się ze spłatą należności.

W konsekwencji przyjętych rozwiązań ustawowych oraz ugruntowanego orzecznictwa sądowego w LEGALWISE oferujemy naszym Klientom bezkosztową windykację wierzytelności pochodzących z transakcji handlowych. Windykacja bezkosztowa oznacza, iż całością kosztów związanych z odzyskiwaniem należności, w tym wynagrodzeniem prowizyjnym pełnomocnika, obciążony zostanie dłużnik. Dzięki temu rozwiązaniu wierzyciel odzyska swoją wierzytelność w pełnej wysokości i nie będzie zmuszony do partycypowania w kosztach jej odzyskania.

W razie jakichkolwiek dodatkowych pytań odnośnie uchwały Sądu Najwyższego i bezkosztowej windykacji pozostajemy do Państwa dyspozycji i zapraszamy do kontaktu.

Autor: Adwokat Bartosz Śliwiński